Babi Care Shop

Tác giả : TS. DS. NGUYỄN HỮU ÐỨC (ÐH Y Dược - TPHCM)

Vitamin (còn gọi là sinh tố) là những chất dinh dưỡng cần thiết được cung cấp hàng ngày để cơ thể phát triển và hoạt động bình thường. Tuy lượng cung cấp nhỏ, thậm chí rất nhỏ, nhưng số vitamin cần thiết lại lên đến con số 13, gồm 4 vitamin tan trong dầu là A, D, E, K và 9 vitamin tan trong nước như vitamin C, các vitamin nhóm B (B1, B2, B5, B6, PP.).

NHỮNG BƯỚC TIẾN MỚI TRONG VIỆC NGHIÊN CỨU VITAMIN

Do cơ thể không thể tự tổng hợp được vitamin (ngoại trừ khi tắm, phơi nắng thích hợp để biến tiền vitamin D thành vitamin D), nên ta phải ăn uống đầy đủ và cân bằng dưỡng chất để được cung cấp đủ vitamin. Nếu hàng ngày, ăn uống đầy đủ chất, với 600g thức ăn ta sẽ được cung cấp khoảng 1g vitamin.

Hiện nay, việc nghiên cứu về tác dụng của vitamin đã có nhiều bước tiến mới. Ngoài chức năng dinh dưỡng, nhiều công trình khoa học còn ghi nhận chức năng sinh hóa mới của một số vitamin; Như vitamin K có thêm chức năng tham gia chuyển hóa calci, vitamin D tham gia vào chức năng miễn dịch (tức sự đề kháng) của cơ thể, vitamin B6 tham gia điều hòa các chất sinh học có cấu trúc steroid (như hormone sinh dục) v.v... Ðặc biệt, có 3 vitamin được công nhận có tác dụng chống oxy hóa là vitamin C, vitamin E, beta-caroten (tức tiền vitamin A). Ðây là những vitamin có thể vô hiệu hóa các gốc tự do (là các chất có hại cho cơ thể) giúp bảo vệ tế bào, mô, phòng ngừa một số bệnh, làm chậm quá trình lão hóa.

NHỮNG ÐỐI TƯỢNG NÀO CẦN ÐƯỢC BỔ SUNG VITAMIN?

Nếu hàng ngày ta ăn uống với chế độ dinh dưỡng cân bằng, đầy đủ thì không sợ thiếu vitamin. Ðặc biệt, nên tăng cường rau cải, trái cây các loại cho bữa ăn vì đây là nguồn vitamin thiên nhiên rất tốt. Nên lưu ý một số đối tượng có nguy cơ thiếu vitamin như người ăn kiêng (người ăn chay trường), người bệnh (nhiễm trùng, phỏng, phẫu thuật), người cao tuổi, phụ nữ có thai, phụ nữ cho con bú, người nghiện rượu, hút thuốc nhiều... Riêng đối với trẻ bị suy dinh dưỡng, chậm lớn, đương nhiên phải được bổ sung vitamin; Hoặc trẻ sau giai đoạn bị bệnh (nhiễm trùng, ho hen, tiêu chảy...) thì việc uống thêm vitamin là cần thiết.

TRẺ BÌNH THƯỜNG CÓ CẦN THIẾT BỔ SUNG VITAMIN?

Về mặt lý thuyết, nếu trẻ ăn uống cân bằng, hợp lý, đầy đủ và tình trạng bình thường (tức không có dấu hiệu suy dinh dưỡng) thì không cần bổ sung vitamin. Tuy nhiên, nếu nghi ngờ chế độ ăn không cung cấp đầy đủ thì ngay cả những trẻ khỏe mạnh cũng nên bổ sung vitamin. Bởi vì các vitamin vốn có trong thực phẩm sẽ bị mất đi hay giảm trầm trọng trong một bữa ăn đầy đủ nhưng chất lượng thực phẩm không đảm bảo (rau bị héo, trái cây không còn tươi nên mất nhiều vitamin C), hoặc bảo quản chế biến thực phẩm không tốt (gạo càng trắng càng có ít vitamin B1, thức ăn nấu quá kỹ vitamin C sẽ không còn...). Vì vậy nhiều khi bác sĩ vẫn khuyên cho những trẻ xem ra khỏe mạnh uống bổ sung vitamin. Còn với trẻ béo phì, bác sĩ thường khuyên nên ăn chế độ ít chất béo và cần thiết phải bổ sung các vitamin, vì chế độ ăn ít chất béo không giúp hấp thu đủ lượng vitamin tan trong dầu là vitamin A, D, E, K.

NHỮNG LƯU Ý KHI DÙNG THUỐC BỔ SUNG VITAMIN CHO TRẺ

- Sử dụng thuốc bổ sung vitamin không thay thế được thức ăn, mà vẫn phải ăn uống đầy đủ, cân bằng các nhóm thực phẩm.

- Trong các loại vitamin, vitamin A và D không được dùng thừa, dùng quá liều vì sẽ tích lũy lại trong cơ thể và có thể gây ngộ độc. Nếu dùng loại Multivitamin ngày uống 1 viên thì không được chứa quá 5.000 đơn vị quốc tế (IU) vitamin A và không quá 400 IU vitamin D. Nếu dùng loại dung dịch uống, phải lấy số giọt hoặc thể tích (số ml) theo đúng bản hướng dẫn sử dụng thuốc. Nên cho trẻ dùng dạng lỏng như dung dịch uống vì vừa dễ uống vừa dễ hấp thu.

- Không nên dùng vitamin C liều quá cao (hơn 1g/ngày) vì có thể gây tiêu chảy, loét đường tiêu hóa, sỏi thận khi dùng dài ngày.

Hãy nghĩ đến tình trạng thiếu vitamin A nếu con bạn có làn da thô ráp, sần sùi, mắt khô, sợ ánh sáng, dễ chảy nước mắt, hoặc quáng gà. Trẻ thiếu vitamin A cũng dễ nhiễm trùng đường hô hấp, chậm lớn, mệt mỏi, lười chơi.

Để điều trị và phòng bệnh, nên cho trẻ ăn chế độ ăn có mỡ, dùng nhiều thực phẩm chứa vitamin A như gấc, gan, trứng, cá, đu đủ, xoài, hồng. Đưa trẻ đi uống vitamin A định kỳ 6 tháng một lần ở các trạm y tế.

Nhu cầu về vitamin của trẻ em cao hơn người lớn. Nếu thiếu một loại vitamin nào đó, cơ thể sẽ xuất hiện những triệu chứng tương ứng:

Thiếu vitamin B1: Triệu chứng chủ yếu là rối loạn tiêu hóa, kém ăn, nôn, đại tiện lỏng hay táo bón. Nếu ở thể cấp diễn (thể nặng) trẻ có thể bị liệt chi dưới.

Điều trị và phòng bệnh: Cho trẻ dùng vitamin B1, có thể dùng đường tiêm hoặc uống. Chế độ ăn phải thay đổi luôn, có nhiều rau. Các bà mẹ cho con bú cần ăn uống đầy đủ, không ăn gạo sát kỹ quá, không nên ăn uống kiêng khem quá mức.

Thiếu vitamin PP: Bệnh thường thấy ở trẻ ăn bột, ngô hoặc những trẻ ở tập thể, ăn không đầy đủ, trẻ có rối loạn tiêu hóa mạn tính. Triệu chứng là hay tiêu chảy, phân có mũi hoặc có máu; hay bị viêm miệng và lưỡi, không ngủ được, lờ đờ. Nếu không được điều trị, bệnh nhi sẽ tử vong do viêm phổi, viêm thận.

Điều trị và phòng bệnh: Bổ sung vitamin PP cho trẻ, uống thêm vitamin B và men bia.

Thiếu vitamin B12: Sắc mặt của trẻ trắng bệch, lông tóc hơi vàng, thần kinh không phấn chấn, không muốn ăn, nôn mửa, tiêu chảy... Lúc này, cần cho trẻ uống vitamin B12.

Thiếu vitamin K: Xuất hiện trong thời kỳ mới đẻ, vào ngày thứ 3-5, do vi khuẩn đường ruột chưa tổng hợp đủ vitamin K. Bệnh cũng gặp ở các trẻ em bị tắc đường mật, rối loạn tiêu hóa. Triệu chứng chủ yếu là chảy máu ở đường tiêu hóa (nôn ra máu, đại tiện ra máu), ở da, niêm mạc. Cách phòng chống tốt nhất là cho thai phụ uống hoặc tiêm vitamin K trước khi đẻ và cho trẻ uống/tiêm vitamin K ngay sau khi sinh.

Thiếu vitamin D: Nếu trẻ hay đổ mồ hội trộm, đầu mềm, thóp chậm liền, răng chậm mọc; trẻ bực tức khó chịu, ngủ hay giật mình, rụng tóc... 

Điều trị và phòng bệnh: Nên cho trẻ em nhiều đạm, mỡ, ăn các thứ nhiều vitamin D như trứng gà, dầu cá... Trong thời gian mang thai, người mẹ cần ăn uống đầy đủ thịt cá, rau tươi... Nhà ở phải thoáng mát, có ánh sáng mặt trời. Nên cho trẻ ra ngoài trời từ tháng thứ 2 (tùy vào thời tiết). Nếu là trẻ sinh đôi hay trẻ đẻ non, ngày thứ 8 sau khi đẻ cần cho uống vitamin D.

Lưu ý: Khi trẻ có các biểu hiện thiếu vitamin, cần đưa đi khám và dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Tránh tự ý dùng thuốc vì dù là vitamin cũng có thể gây ngộ độc.

TS. Hồ Anh Kiên, Sức Khoẻ & Đời Sống